13 Şubat 2021 Cumartesi

"AJANS'TAN HATIRALAR"...

                          

                                 ALİ İHSAN BARLAS

             Ali İhsan Barlas, 57 yıl basına hizmet etmiş bir gazeteci. 1910 yılında “gazeteciliğin mektebi” olan Tanin gazetesinde işe başlamış. Dış politika üzerine çalışmış; yine bu konularda İzmir gazetelerine de yazılar göndermiş bir gazeteci; “Başmuharrir”…

            Daha sonra 24 Haziran 1923 yılında Anadolu Ajansı’na (AA) girerek, kesintisiz Kasım 1951 yılına kadar AA’da çalışmış; “siyasi yazarlık” yapmış. Emekli olduktan sonra da Dünya gazetesinde her gün siyasi icmal yazıları yazmış. Politik davalar, tartışmalar onun yazılarında öğrenilmiş. Ali İhsan Barlas 1967 yılında vefat ediyor.

           Benim de 12 yıl muhabirlik yaptığım Anadolu Ajansı’yla ilgili anılarını “Ajans’tan Hatıralar” başlığıyla kaleme alan Ali İhsan Barlas’ın hatıralarını, tarihçi-yazar Orhan Koloğlu ağabeyimizin bir kısmını bana emanet ettiği arşivinin arasında buldum. Koloğlu’nun bu yazı sayfalarını “Tarih ve Toplum” dergisinden koparıp saklamış. Zira Koloğlu, ilk sayfasının üstüne kurşun kalemle “TT Mart 1987 No: 39” notunu düşmüş.  

         Barlas, hatıralarının girişinde; “Bu satırlar Anadolu Ajansı’nın bir tarihçesi değildir. O müesseseye 24 Haziran 1923 yılında girerek, inkıtasız ve fasılasız Kasım 1951 yılına kadar çalışmış bir emektarın ‘Hatırında kalan bilgi ve görgü’lerinin bir kısmıdır. Ben bunları derledim, topladım ve ajansa verdim. Üst tarafı müessesenin bileceği iş” diyor.

        Barlas, Anadolu Ajansı’nın Atatürk tarafından kurulduğunu hatırlatıyor, şöyle devam ediyor:

       “Bütün bir Cihan ile savaşan bir devlet kurulunca ona bir de ‘ağız’ lâzımdı. Atatürk, Ajansı devletin dili ve ağzı olarak kurdu.

        Bu satırlar daha ziyade İstanbul’a ait olacaktır. Merkez işlerinden bahsetmeyecek değilim, fakat onların tafsilini hayatta olan diğer arkadaşlara bırakıyorum.

       Anadolu Ajansı’nın İstanbul’da varlığını üç devre ayırmak gerekir: 1- İstanbul Vahidettin ve mütefikler elinde iken, 2- Milli Kuvvetler İstanbul’a girdikten sonra, 3- Ajans ‘anonim şirketi’ olduktan itibaren…”

        Barlas, ilk devrede ajans İstanbul’da iki “davaya inanmış” adamın hizmetiyle yaşadığını vurgulayarak, şöyle diyor:

        “Bunlardan biri eski ‘Çiftçi’ kütüphanesi sahibi merhum Akif Bey, ikincisi de evvelki yıl ajansın İstanbul Şubesi muhasebe müdürlüğünden emekliye ayrılan Hayri Budak Bey’dir. Çiftçi Kütüphanesi şimdiki İstanbul Vilayeti camiinin tam karşısında bir yerdi. Sahibi Akif Bey, Türk milli davasına inanmış bir genç idi. Müessesesini o davaya vakfetmişti.

        Bâb-ı Âli polisinin, İtilaf devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya) zabıtlarının onun kütüphanesini ziyaret etmedikleri zaman olmazdı diyebiliriz. O, baskılara güler, yılmaz, usanmaz, faaliyetine devam ederdi. Faaliyet şu idi: Anadolu hesabına bazı ‘istihbarat’ ve Marmara’nın Anadolu kıyılarından gönderilen Anadolu Ajansı haber ve bültenlerini muhafaza ve tevzi..

        Bu işi Hayri Budak yapardı. Karda, kışta o zamanki Sirkeci rıhtımı üzerinde Anadolu’dan gelecek taka, sandal, balıkçı kayığı veya vapur bekler, geldiğini anlayınca o vasıtaya gider, bültenleri alır ve doğruca Çiftçi Kütüphanesi’ne götürürdü. Bu basit görünen iş, hakikatte büyük bir ‘vatan hizmeti’ idi. Böyle küçük bir vapurdan çıkarken bir gün kendini gözetleyen Senegalli bir Fransız neferi merdivenin korkuluğunu tutan koluna korkunç baltasını indirmiş, balta boşa gitmiş, Hayri de denize yuvarlanmış, bir zorluk ile kurtarılmıştı.”

       Barlas, Hayri Budak’ın bu korkunç hadise sonrasında “bülten”leri koltuğunun altında muhafaza ederek, “mukaddes emaneti” Çiftçi Kütüphanesi’ne getirip teslim ettiğini de vurgulayarak, şöyle devam eder:

      “Merhum Akif Bey ve ömrü uzun olsun, Hayri Budak, Yıldız’da hain padişah Vahidettin, Bâb-ı Âli’de Damat Ferit veya halefleri olduğu, Kürt Mustafa divanı harbi asmak için Türk vatanseveri aradığı devirde ‘Anadolu Ajansı’nı İstanbul’da canlı olarak devam ettirdiler, milleti aydınlattılar, ona Anadolu’nun sesini duyurdular.”

        Milli ordunun General Refet Bele (Paşa) kumandasında İstanbul’a girdikten sonra durumun değiştiğine işaret eden İhsan Barlas, “İstanbul’a bir ajans müdürlüğü kuruldu ve müdürlüğe İzmit’te ajans müdürü olan Cevdet Bey getirildi. Cevdet Bey bilâhare Dışışleri Bakanlığı umum müdürlüklerinde ve birçok Büyükelçiliklerde bulunmuş olan Bay Cevdet Dülge’dir. Bu müdürlük eski Bâb-ı Âli’nin Hariciye nezareti dairesinin ‘müsteşarlık’a ait olan oda ve salonlarında yerleşmişti. Cevdet Bey müsteşar odasında oturuyordu” diye anlatıyor.

           İSTANBUL’DA 2 MÜDÜR!

         Barlas, o zamanlar İzmit havalisinde ajansın müdürü olan Sırrı Bey adındaki bir zatın daha olduğunu vurgulayarak, şunları söylüyor:

        “O da İstanbul müdürlüğünde hak iddia etti. Bunun üzerine İstanbul’da iki müdürlük kuruldu: Ajans müdürlüğü (Cevdet Bey), İdari kısım müdürlüğü (Sırrı Bey). Hangi müdür hangi işten mesuldü? Bu pek belli değildi. Zaten Sırrı Bey bir infial eseri olarak pek makamına da gelmezdi. İşleri Cevdet Bey döndürüyordu.

        Ajansın bu devirdeki faaliyeti Anadolu’dan gelen haberleri yaymak ve Türkiye-Havas-Reuters (T.H.R) ajansından aldığı Avrupa haberlerini Anadolu’ya vermeğe inhisar ediyordu.

        Ben bu devirde 24 Haziran 1923 tarihinde ‘İdari Müdürlük Kâtibi’ yani Sırrı Bey’in kâtibi olarak ajansa girdim. Osmanlı Âyan Meclisi’nde Zabıt ve Mülkiye Encümeni kâtibi idim. Mülkiye encümeni Hariciye nezareti işlerine de bakardı. O encümende 8 yıl çalıştım. Refet Paşa İstanbul’a girince Âyan Meclisi lağvoldu. Ben de açıkta kaldım.”

       Gazetelerde “Ankara’da Matbuat ve İstihbarat Müdüriyeti Umumiyesi’ne bağlı bir ajans müdürlüğü” bulunduğunu, müdürün de Ethem Hidayet Bey adında bir zatın olduğunu okur İhsan Barlas:

      “Ethem Hidayet Bey benim Âyan Meclisi’nde arkadaşımdı. Kendisine bir mektup yazarak iş istedim. Bir hafta içinde aldığım cevapta ‘İstanbul Şubesi İdare Müdürü Sırrı Bey’i görmem” bildiriliyordu. Gittim, gördüm ve yukarıda yazdığım gibi 24 Haziran 1923’te Anadolu Ajansı’nda işe başladım. 

       Ertesi gün öğrendim ki, mülga Âyan Meclisi Encümen Kalemi müdürü Necip Bey (Eddâi Hafiz Necip Efendi müstear adıyla muhtelif gazetelerde yayınladığı mizahi yazılarıyla meşhur olan zattır) başkâtip olarak, Hayri Budak Bey de idari müdürlük sevk ve posta memuru olarak ajansa alınmışlar. Bu benim için ajansa hemen ve hatta derhal ‘ısınmak’ sebebi oldu. Ajansı o kadar benimsemiştim ki orada geçirdiğim uzun otuza yakın yıl ömrümün en tatlı ve unutulmaz devri olarak kalacaktır. Bakın bugün bile oradayım.”

       “İstanbul’da iki müdür” hikâyesi uzun sürmez. Çünkü iki müdür de durumdan memnun değildir. Barlas, olayı anlatmayı şöyle sürdürür:

       “İkisi de merkeze durumlarından mütemadiyen şikâyet ediyorlar, bir işi iki kişinin yapmasındaki garabetle ısrar edip duruyorlardı. Uzun bir zaman bu şikâyetlere cevap vermeyen merkez birden bire cezri bir hareket yaptı. Cevdet Bey vazifesinden alındı. Ajans şubesi müdürü Ethem Hidayet Bey İstanbul müdürlüğüne tam yetki ile tayin olundu. Ethem Hidayet Bey İstanbul’a gelince, alelacele kurulmuş ve bu çok aksak tarafları bulunan İstanbul bürosuna ‘çeki düzen’ verdi. İlk işi ‘İdari müdürlük’ işini tasfiye oldu. Sırrı Bey’e münasip bir iş bulundu ve idari müdürlük lağvedilerek idare ve muhasebe işleri Başkâtip Necip Bey’e devrolundu, idari müdürlüğe bağlı memurlar da İstanbul müdürlüğü kadrosuna naklolundu.

        Yukarıda kaydettiğim gibi ben ‘İdari müdürlük kâtibi’ idim. İstanbul müdürlüğü kadrosuna da aynı unvanla naklolunmuştum. Ethem Hidayet Bey’e ne iş göreceğimi sordum. ‘Bekle az sonra görürsün’ dedi.

         İstanbul müdürlüğünde bir ‘Ajans muharrirliği’ vardı. Bu işi Muzaffer Uras adında Selanikli bir genç idare ediyordu. Bu genç, Ajans’ın Tercüme kalemi müdürü Abdi Tevfik Bey’in oğlu idi. Zeki ve çalışkan bir gençti, ama yaptığı iş onu tatmin etmiyordu. Gözü serbest hayatta, serbest kazançta idi..

         Bir gün bana bu temayülünü açtı. Ethem Hidayet Bey’den imalı bir tarzda şikâyet ettikten sonra ‘Ben ayrılınca burasını siz isteyiniz, Müdür sizi seviyor, reddedeceğini sanmam’ dedi.”

            AJANS MUHARRİRLİĞİ

         İhsan Barlas, Muzaffer Uras’ın bu sözlerinden bir nevi sitem hisseder:

         “Böyle bir arzum yok düşünmedim hiç. Hem siz muvaffak olmuş bir memursunuz. Sizi kimse bırakmaz’ dedim. Güldü ve ‘Ben ayrılmak üzereyim, dediğimi yapınız’ tavsiyesini tekrarladı.

          Bir iki gün sonra idi, ajansa geldiğim zaman odacılar erken gelen müdürün beni aradığını, hemen kendisini görmemi söylediler. Odasına gittiğim zaman Ethem Hidayet Bey, ‘Muzaffer Bey istifa etti. Hemen o odaya gidip işe başlayınız. Şimdi gelecek işi size devredecek’ dedi.

          Filhakika biraz sonra Muzaffer Ural geldi, işini sevgi ve nezaketle bana devretti. Ben de beni Ajans Başmuharrirliği’ne götüren ajans muhabirliği işine o gün başladım.

         İlk odam Tahrirat-ı Hariciye Kâtibi Nuri Bey merhumun odasıydı. Bu zat, üstadımız Reşat Nuri Darago’nun babasıdır. Odasında bulduğum ve ajansta kaldığım müddetçe kullandığım bir etejer ve bir yazıhane hâlâ ajansın İstanbul müdürlüğü eşyası arasında bulunmaktadır.”

(Yazı: Süleyman Boyoğlu)

          


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder